Kentsel Dönüşüm Sürecinde Kat Malikleri – Bilinmesi Gerekenler

Kentsel dönüşüm, kat maliklerine daha güvenli bir binada yaşama imkânı sunarken önemli hukuki ve ekonomik sorumlulukları da beraberinde getirir. Riskli yapı tespitinden müteahhit seçimine, inşaat sözleşmesinden tapu devirlerine kadar her aşamanın dikkatle planlanması gerekir.

Özellikle bina boşaltılmadan ve müteahhide tapu devri yapılmadan önce alınacak önlemler, yıllarca sürebilecek uyuşmazlıkların önüne geçilmesine yardımcı olabilir.

1. Bir Bina veya Site Kentsel Dönüşüme Nasıl Girer?

Mevcut bir binanın 6306 sayılı Kanun kapsamında yenilenmesinde başvurulan temel yollardan biri, binanın riskli yapı olarak tespit edilmesidir. Bu süreçte riskli yapı tespiti ile binanın nasıl yeniden yapılacağına ilişkin karar birbirinden ayrılmalıdır.

Riskli yapı tespiti için çoğunluk kararı gerekir mi?

Riskli yapı tespitini başlatmak için bütün maliklerin onayı veya %50+1 çoğunluk aranmaz. Maliklerden biri ya da kanuni temsilcisi, yetkili ve lisanslı bir kuruluşa başvurarak tespit yaptırabilir. Maliklerin önceden bir araya gelerek süreci ve masrafları görüşmesi yararlı olmakla birlikte, bu toplantı tek bir malikin başvuru hakkını ortadan kaldırmaz.

Yetkili kuruluş tarafından binada gerekli incelemeler yapılır; karot örnekleri, taşıyıcı sistem değerlendirmeleri ve diğer teknik veriler üzerinden riskli yapı tespit raporu hazırlanır. Karot alınması, tek başına binanın hukuken riskli yapı sayılması anlamına gelmez. Raporun ilgili idari inceleme sürecinden geçmesi gerekir.

Riskli yapı tespitine karşı, mevzuata uygun bildirimin ardından 15 gün içinde itiraz edilebilir. Süresinde itiraz edilmemesi veya itirazın reddedilmesi sonucunda tespit idari yönden kesinleşir ve tahliye-yıkım süreci ilerler. Bu aşamaya gelindiğinde, müteahhitle henüz anlaşılmamış olması tahliye ve yıkım yükümlülüklerini kendiliğinden durdurmaz.

Kentsel dönüşümde “%50+1” kuralı ne anlama gelir?

Yeniden bina yaptırılması ve kat karşılığı inşaat gibi uygulamalara, maliklerin sahip oldukları arsa payları bakımından salt çoğunlukla, yani toplam payın yarısından fazlasıyla karar verilir.

Günlük dilde “%50+1” olarak ifade edilen bu kuralda kişi veya daire sayısı değil, arsa payı esas alınır. Örneğin eşit arsa payına sahip 10 malikin bulunduğu bir yapıda 6 malikin kabulü yeterli olabilir; paylar eşit değilse hesap tapudaki paylara göre yapılmalıdır.

4 Şubat 2026 tarihli düzenleme uyarınca, riskli yapının yerine yapılacak uygulama için bütün malikler usulüne uygun biçimde toplantıya çağrılır. Çağrı, ilgili form kullanılarak muhtarlıkta veya bina henüz yıkılmamışsa bina kapısında/duyuru panosunda 15 gün ilan edilerek yahut noter aracılığıyla yapılabilir. Toplantı ve karar için arsa payı üzerinden salt çoğunluk aranır; karar imzalanarak tutanağa bağlanır. Dolayısıyla yalnızca yöneticiyle anlaşılması veya birkaç malikin sözlü onayı yeterli değildir.

Birden fazla blok veya parsel içeren sitelerde ise kararın kapsamı ayrıca incelenmelidir. Bir blok için alınan kararın bütün siteyi otomatik olarak bağladığı varsayılmamalıdır.

Binayı malikler kendileri yaptırabilir mi?

Malikler, uygun bir müteahhitle anlaşabilecekleri gibi yapım maliyetini kendileri karşılayarak da binalarını yeniden yaptırabilirler. Ancak bu tercih; ruhsat, yetkili müteahhitlik, proje ve yapı denetimi yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Finansman modeli ile inşaatı gerçekleştirecek kişilerin sorumlulukları başlangıçta belirlenmelidir.

2. İstanbul’da Yarısı Bizden Kampanyası: Kasım 2026 İtibarıyla Destekler

İstanbul’daki kentsel dönüşüm projeleri bakımından önemli desteklerden biri Yarısı Bizden Kampanyasıdır. Kasım 2026 itibarıyla kampanyanın süresi 31 Aralık 2027’ye kadar uzatılmıştır. Yararlanma koşullarının ve riskli yapı onayının süre bakımından uygunluğu ilgili idare tarafından değerlendirilir. Kentsel Dönüşüm Başkanlığı

Hibe, kredi ve taşınma desteği ne kadar?

Yüklenici firma ile yürütülen bina bazlı dönüşümlerde, hak sahibinin bir konutu veya bir iş yeri için açıklanan destekler şöyledir:

Destek türüBir konut içinBir iş yeri için
Hibe875.000 TL437.500 TL
Geri ödemeli kredi875.000 TL437.500 TL
Tahliye/taşınma desteği125.000 TL125.000 TL
Toplam destek paketi1.875.000 TL1.000.000 TL

Toplam tutarın tamamı karşılıksız yardım değildir. Kredi bölümü geri ödenir; taşınma desteği ise kullanım durumuna göre kiracıya ödenebilir.

Hak sahibinin diğer konutları için her bir konuta 1.750.000 TL, diğer iş yerleri için her bir iş yerine 875.000 TL kredi imkânı bulunmaktadır. csb.gov.tr

Kampanyadan yararlanmanın temel şartları nelerdir?

Kampanya İstanbul’un 39 ilçesindeki, 6306 sayılı Kanun kapsamına giren riskli yapıları kapsar. Projedeki inşaat alanının veya bağımsız bölüm sayısının mevcut yapının 1,5 katını aşması, hibe ve kredi desteğine engel olabilir. Alan hesabında otopark ve sığınaklara ilişkin istisna dikkate alınır.

Başvuru için yeniden bir e-Devlet ön kaydı yapılması gerekmemektedir. Kat irtifakı kurulduktan sonra hak sahipliği tespiti için ilgili ilçe belediyesine başvurulur; dosyanın değerlendirilmesini takiben hibe taahhütnamesi ve kredi sözleşmesi işlemleri yürütülür.

Ödemeler ve kredi geri ödemesi nasıl yapılır?

Yapım desteği, hak sahipleri adına müteahhide inşaatın ilerlemesine göre aktarılır: işe başlangıçta %30, taşıyıcı sistem tamamlandığında %30, sıva aşamasında %30 ve yapı kullanma izin belgesi alındığında %10 ödeme yapılır.

Kredi geri ödemeleri yapı ruhsatından iki yıl sonra başlar; 10 yıla kadar vade uygulanır. Geri ödemenin ilk yılında faiz uygulanmaz; sonraki yıllarda TÜFE oranının yarısı kadar güncelleme yapılır. Dolayısıyla krediyi bütün vade boyunca sabit ve faizsiz bir finansman olarak değerlendirmemek gerekir.

3. Müteahhit Seçimi: Yalnızca Teklif Edilen Daireye Bakılmamalı

Kentsel dönüşümde müteahhit seçerken teklif edilen metrekare veya istenen ek ödeme kadar, firmanın işi tamamlayabilecek teknik ve ekonomik gücü de değerlendirilmelidir.

Müteahhidin daha önce tamamladığı projeler, teslim süreleri, devam eden iş yükü, yetki belgesi, finansman planı ve sunabileceği teminatlar araştırılmalıdır. Sözleşmenin tarafı olan şirket ile görüşmeleri yürüten kişinin aynı hukuki sorumluluğu taşımayabileceği de dikkate alınmalıdır.

Maliklere yüksek vaatlerde bulunan ancak yeterli finansmana sahip olmayan bir yükleniciyle anlaşılması, binanın yıkılmasından sonra ciddi mağduriyetlere yol açabilir.

Bu nedenle, tekliflerin teknik uzmanlarca incelenmesi ve sözleşmenin kentsel dönüşüm alanında deneyimli bir avukatın hukuki desteğiyle hazırlanması önem taşır.

4. Kat Maliklerini Bekleyen Başlıca Riskler Nelerdir?

Dönüşüm sürecindeki sorunlar yalnızca binanın geç teslim edilmesiyle sınırlı değildir. Maliklerin karşılaşabileceği başlıca riskler şunlardır:

  • Binanın boşaltılmasına rağmen yıkımın gerçekleştirilmemesi.
  • Yıkımdan sonra yapı ruhsatının alınmaması veya inşaata başlanmaması.
  • İnşaatın başlamasına rağmen finansman yetersizliği nedeniyle yarım bırakılması.
  • Sözleşmede kararlaştırılan daire büyüklüğü, kat, cephe veya malzeme kalitesine uyulmaması.
  • Başlangıçta öngörülmeyen ek ödeme talepleriyle karşılaşılması.
  • Müteahhide erken devredilen pay veya dairelerin üçüncü kişilere satılması ya da borçlar nedeniyle haczedilmesi.
  • Bina tamamlanmış görünse bile iskân alınamaması ve ortak alanların eksik bırakılması.
  • Uzayan süreç boyunca kira ve taşınma giderlerinin maliklerin üzerinde kalması.

Bu risklere karşı koruma, yalnızca uyuşmazlık çıktığında dava açılmasıyla sınırlı düşünülmemelidir. Sözleşme ve teminat düzeni, bina boşaltılmadan önce kurulmalıdır.

5. Kentsel Dönüşüm Sözleşmesi Hazırlanırken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Sözleşme hazırlanırken sorulması gereken temel soru şudur: “Müteahhit bu yükümlülüğünü yerine getirmezse kat maliki hangi hakka ve hangi tahsil edilebilir güvenceye sahip olacak?”

Sözleşmenin şekli ve ekleri doğru düzenlenmeli

Arsa payı devri taahhüdü içeren kat karşılığı inşaat sözleşmelerinde resmî şekil şartı dikkate alınmalıdır. Uygulamada bu sözleşmelerin noterde düzenleme şeklinde hazırlanması gerekir; yalnızca imzaların onaylatılması aynı hukuki işlemi ifade etmez.

Teknik şartname, paylaşım cetveli, proje ve ödeme takvimi sözleşmenin açıkça tanımlanmış ekleri olmalıdır. Maliklere verilecek bağımsız bölümlerin katı, cephesi, net alanı, eklentileri ve arsa payları tereddüde yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

Yıkım, ruhsat, başlangıç ve teslim için ayrı süreler konulmalı

Sadece “ruhsattan itibaren 24 ayda teslim” yazılması yeterli koruma sağlamayabilir. Ruhsatın ne zaman alınacağı belirlenmemişse, teslim süresinin başlaması da gecikebilir.

Bu nedenle binanın teslim alınması, yıkım, ruhsat başvurusu, ruhsatın alınması, inşaata başlanması ve iskânlı teslim için ayrı süreler kararlaştırılmalıdır. Her gecikmenin sonucu; kira ödemesi, cezai şart, teminatın kullanılması veya sözleşmenin sona erdirilmesi bakımından düzenlenmelidir.

Nakdi teminat veya banka teminat mektubu alınması değerlendirilmeli

Projenin niteliğine göre müteahhitten nakdi teminat ya da banka teminat mektubu istenebilir. Burada yalnızca teminatın varlığı değil;

  • Tutarının muhtemel zararı karşılamaya elverişli olması,
  • Geçerlilik süresinin inşaat ve teslim sürecini kapsaması,
  • Hangi durumda ve kim tarafından kullanılabileceği,
  • Hangi şartlarla azaltılacağı veya iade edileceği

açıkça belirlenmelidir.

Banka teminat mektubunun ödeme koşulları ayrıca incelenmelidir. Tahsili ağır şartlara bağlanan veya inşaat bitmeden süresi dolan bir teminat, beklenen korumayı sağlayamayabilir.

Müteahhidin taşınmazı üzerinde ipotek kurulabilir

Müteahhide veya uygun şekilde teminat veren üçüncü kişiye ait bir taşınmaz üzerinde, maliklerin alacaklarını güvenceye almak amacıyla ipotek kurulması değerlendirilebilir.

Sözleşmeye “taşınmaz teminat olarak verilmiştir” yazılması tek başına ipotek oluşturmaz; tapuda gerekli tescil işlemi yapılmalıdır.

Taşınmazın güncel değeri, üzerindeki önceki ipotek ve hacizler, ipoteğin sırası ve güvence altına alınan alacağın kapsamı incelenmelidir. Değeri yüksek görünen ancak öncelikli borçlarla yüklü bir taşınmaz, maliklere yeterli güvence sunmayabilir.

Müteahhide tapu devri inşaatın ilerlemesine bağlanmalı

Müteahhide bırakılacak bağımsız bölümlerin veya bunlara karşılık gelen arsa paylarının tamamının başlangıçta devredilmesi, maliklerin elindeki önemli bir güvenceyi azaltır.

Projenin tapu ve finansman yapısına uygun olarak, yükleniciye ayrılan bölümlerin başlangıçta malikler adına tutulması ve hak edilen inşaat seviyesine göre aşamalı devri kararlaştırılabilir. Örneğin belirli devirler taşıyıcı sistemin tamamlanmasına, diğerleri ince işlerin bitmesine; son bölüm ise iskânlı ve eksiksiz teslime bağlanabilir.

İnşaat seviyesinin bağımsız teknik incelemeyle belirlenmesi ve vekâletnamelerin bu sınırlamaları etkisiz bırakmayacak şekilde hazırlanması gerekir. Sözleşmedeki devir takvimi ile tapu uygulaması birbiriyle uyumlu olmalıdır.

Kira, ek maliyet ve yarım kalan inşaat ihtimali düzenlenmeli

Müteahhidin ödeyeceği kira bedelinin başlangıcı, artışı, ödeme günü ve sona erme koşulu açıkça yazılmalıdır. Devlet yardımlarının bu bedelden düşülüp düşülmeyeceği de belirsiz bırakılmamalıdır.

Ayrıca fiyat artışı, proje değişikliği, ilave iş ve destek ödemelerindeki gecikme hâllerinde kimin hangi maliyeti üstleneceği belirlenmelidir. İnşaatın durması hâlinde ihtar, teminatların kullanılması, sözleşmenin sona erdirilmesi ve başka bir yükleniciyle devam edilmesi seçenekleri birlikte değerlendirilmelidir.

6. Kentsel Dönüşümde Kira ve Taşınma Yardımı Nasıl Alınır?

Genel kentsel dönüşüm kira yardımı

6306 sayılı Kanun kapsamında, şartları sağlayan hak sahiplerine kira yardımı yapılabilir. Riskli alan dışındaki riskli yapılarda maliklere yönelik yardım süresi 18 aydır.

Kasım 2026’da Kentsel Dönüşüm Başkanlığının yayımladığı tabloda İstanbul için maliklere aylık 8.000 TL, şartları sağlayan kiracılara ise bir defaya mahsus 16.000 TL yardım gösterilmektedir. Kiracının bu ödemesi, maliklere verilen aylık yardım ile aynı nitelikte değildir.

İstanbul’da başvuru ilgili ilçe belediyesine yapılır. Başkanlığın güncel kira yardımı kılavuzuna göre başvuru, tahliye veya yıkım tarihinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.

Başvuru dilekçesi, tapu ve güncel taşınmaz bilgileri, yıkımın sistem kaydı ve başvuru sahibine ait banka hesabı bilgileri değerlendirilir. Kiracılardan ayrıca ilgili tarihlerde binada oturduklarını ve tahliye ettiklerini gösteren adres kayıtları istenir.

Yarısı Bizden kapsamında taşınma desteği

Kampanyadaki 125.000 TL tahliye desteği, bağımsız bölümde kiracı oturuyorsa kiracıya; kiracı bulunmaması hâlinde uygunluk koşullarını sağlayan malike ödenir.

Başvuru sırasında daha önce alınan kira veya taşınma yardımları mutlaka bildirilmelidir. Önceki ödemenin tarihi ve niteliğine göre yeniden ödeme yapılmaması veya yalnızca aradaki farkın tamamlanması söz konusu olabilir. Kira yardımı ile taşınma desteğinin her durumda birlikte ve tam olarak alınabileceği varsayılmamalıdır.

7. Kentsel Dönüşümde Hukuki Destek Neden Önemlidir?

Kentsel dönüşüm sözleşmesi; maliklerin hangi taşınmazı, hangi özelliklerle, hangi tarihte ve hangi maliyetle teslim alacağını belirler. Aynı zamanda müteahhidin yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda başvurulabilecek hakları ve güvenceleri düzenler.

Bu nedenle hukuki incelemenin, uyuşmazlık çıktıktan sonra değil; malikler toplantısı, müteahhit seçimi, sözleşme ve teminat hazırlığı aşamalarında başlaması önemlidir. Teknik uzmanlarla birlikte yürütülen hukuki çalışma, maliklerin taleplerinin sözleşmeye doğru aktarılmasına ve süreç boyunca haklarının korunmasına yardımcı olur.

Kentsel dönüşüm süreciniz, kat malikleri kararları ve inşaat sözleşmelerine ilişkin hukuki destek hakkında bilgi almak için iletişim için tıklayınız.